Աբովյանական այս խոսքերը լավագույնս բնութագրվում է լեզվի և կրոնի կարևորությունը ազգային ինքնագիտակցության և ազգապահպանության գործում: Այս աներկբա ճշմարտությունը հասկացել են ոչ միայն Աբովյանը: Ժամանակակիցների համար ևս ազգապահպանման հիմնասյուներն են՝ ՀԱՅՐԵՆԻ ՀՈՂԸ, ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՈՒՆ ԵՎ ԱԶԳԱՅԻՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆ։ Եթե Հայրենիքից դուրս ես՝ մի քանի սերունդ հետո դժվար կլինի պահել ազգային ինքնությունը։ Եթե Հայրենիքում ես, սակայն լեզուդ ու կրոնդ այլ են, այլևս ինչո՞վ ես կառչելու ազգային արմատներիդ:
Յուրաքանչյուր ազգի գոյության հիմքում ընկած են վերը նշված երեք իրողությունները և պատահական չէ, որ շատ պետություններ իրենց գաղութարար քաղաքականությունն իրականացրել են՝ սկսելով ազգային դպրոցների փակումով և կրոնի արգելքներով ու հալածանքներով: Այս ամենի վերաբերյալ, գոնե Հայոց պատմության մեջ, դժբախտաբար, փաստերի պակաս չկա, սկսած հեռավոր միջնադարից օտար իշխանություններն արգելել են ազգային դպրոցներն ու հալածել քրիստոնեությունը: Այս քաղաքականությունը մշտապես բնորոշ է եղել բռնատիրական և գաղութարար պետություններին, քանզի հասկացել են, որ հային ոչնչացնելու, մանկուրտ դարձնելու միակ ճանապարհը օտարացումն է ազգայինց, որի կրողներն են հավատքը և լեզուն:
Անշուշտ օտարների կողմից նման քաղաքականությունը սպասելի է և ինչ որ տեղ հասկանալի է, սակայն երբ նմանատիպ գործելաոճը որդեգրում է հայրենի կառավարությունը, այս ամենը վեր է այլևս բանականության սահմաններից: Թեպետ, ըստ էության, այս ամենն ընկալելի էր ի սկզբանե: Մի քանի նախադեպային օրինակներ միայն՝ «հայրենի կառավարություն»-ը որևէ կերպ հաղորդ չեղավ և անարձագանք թողեց, երբ բռնությամբ հակաեկեղեցականները զավթեցին Հայոց կաթողիկոսների նստավայրը՝ Ս. Էջմիածինը, երբ ոտնձգության իրականացվեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի անձի նկատմամբ: Այդ ամենի մասին կառավարությունը պարզապես լռեց, կամ ինչպես երբեմն ձևակերպում են՝ հանցավոր լռության մատնեց: Ի հավելումն այս ամենի պետք է շեշտել նաև, որ այն տաճարները, սրբավայրերը, որտեղ հայը դարեր շարունակ գտել է իր հոգու հանգստությունը, որտեղ «ի խորոց սրտի խոսել է Աստծո հետ», կառավարության ներկայացուցչի կողմից անվանվում է պարզապես հուշարձան:
Սակայն պետք է հիշել, որ Հայ Եկեղեցին իր 1700-ամյա պատմությամբ եղել է անընդմեջ, քանի որ այն Աստվածահաստատ է և ոչ ոք չի կարողացել սասանել Հայ Եկեղեցու հիմքերը, ոչ ոք չի կարողացել հայի վրայից ջնջել քրիստոնեության դրոշմը, քանի որ քրիստոնեությունը հայի մաշկի գույնն է, որից նրան չեն կարող շեղել ոչ հուրը, ոչ սուրը, ոչ հրեշտակները և ոչ մարդիկ:
Տ. ԿՅՈՒՐԵՂ վարդապետ ԴԱՎԹՅԱՆ
Աղբյուր՝ iravunk.com
