Մոսկվայում նախորդ շաբաթ տեղի ունեցավ Ռուսաստանի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի հոգեւոր առաջնորդների հանդիպումը` Արցախի հակամարտության շուրջ ծագած հիմնարար խնդիրների կարգավորման համատեքստում: Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդին ուղեկցող պատվիրակության կազմում է եղել ԳՀԽ անդամ ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԸ, ում հետ էլ ծավալվեց «Իրավունքի» զրույցը:
– Հոգեւոր առաջնորդների եռակողմ հանդիպումը թվով 17-րդն էր` արցախյան հակամարտությունից ի վեր: Դուք առաջին անգամ չէ, որ ներկա եք այդ ձեւաչափով բանակցություններին: Ինչո՞վ էր այն առանձնահատուկ, կայի՞ն փոփոխություններ ադրբեջանական կողմի հռետորաբանության մեջ:
– Առանձնահատկությունը համարժեք ընկալելու համար նախ անհրաժեշտ է ելակետ ընդունել այն, որ Ալիեւին եւ իր քարոզչամեքենային հաջողվել է միջազգային տարբեր հարթակներում համոզիչ դարձնել ակնհայտ կեղծիքներ: Նա առանց վարանելու եւ գրեթե առանց տեսանելի խոչընդոտների հանդիպելու, պնդումներ է անում, թե իբր Հայաստանն է սանձազերծել պատերազմը, եւ ինքը հարկադրված է եղել պաշտպանվելով՝ հաղթել: Իհարկե, նաեւ անհեռատեսորեն բացահայտում է իր կողմից պատերազմ սանձազերծելու նկրտումները` պնդելով, թե երկար ժամանակ սպասել է, որ կամավոր ազատեն տարածքները, սակայն, տեսնելով, որ ոչինչ չի ստացվում` հարկադրված ինքն է դիմել ռազմական գործողությունների եւ այլն: Արդեն ծանոթ եք Վեհափառ Տիրոջ ելույթին, ուստի` փորձեմ հակիրճ ներկայացնել այն հստակ գնահատականները, որոնք ուղղվեցին հենց Ադրբեջանի հոգեւոր առաջնորդին. պատերազմը սանձազերծել է Ադրբեջանը, իսկ պատերազմում ոչ պակաս դերակատարում են ունեցել Թուրքիան, վարձկան ահաբեկիչները եւ մի շարք այլ պետությունների զինված ուժեր, ուժի միջոցով պարտադրված ենթադրյալ խաղաղությունը հուսալի չէ, այն իրական խաղաղություն չէ, ինչի վառ ապացույցն է Ադրբեջանի ներկայիս ռազմատենչ կեցվածքը, Արցախի Հանրապետության կարգավիճակի հարցը բնավ փակված չէ, այն օրակարգից իսպառ չի հանվել անգամ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ, ավելին` այն միանշանակ գտնվում է միջազգային իրավասու կառույցների տիրույթում, հարկ է անհապաղ վերադարձնել ռազմագերիներին` անկախ նրանից, թե Ադրբեջանն ինչպիսի կարգավիճակ է իրենց տալիս: Միաժամանակ, փաստելով, որ ռազմագերիների եւ գերեվարված այլ անձանց նկատմամբ կիրառվում են անմարդկային կտտանքներ, հարկ է վերջապես խիստ պահանջներ ներկայացնել նաեւ միջազգային իրավասու կառույցներին, հարկ է զերծ մնալ պատմական զեղծարարությունից, մասնավորապես` հայկական սրբավայրերը յուրացնելու կամ իրականում գոյություն չունեցող կրոնական համայնքներին, ինչպես ուդիների պարագայում է, իբր պատկանելու հարցեր բարձրացնելուց եւ ընդհուպ` եկեղեցիները բարբարոսաբար ավերելուց: Սրանք եւ բազում այլ պնդումներ մեզանից շատերի համար, իհարկե, կարող են այնպիսի աքսիոմատիկ ճշմարտություններ ընկալվել, որոնց հրապարակման կարիքն անգամ չկա, սակայն, ինչպես նկատեցի մինչ այս, մենք հայտնվել ենք հզոր քարոզչամեքենայի ազդեցության ներքո ձեւավորված տիրույթում, որի պարագայում միջազգային հարթակներում անվերապահորեն մեծ հեղինակություն վայելող գործչի խոսքը չափազանց ազդեցիկ է եւ մնայուն: Ինչ խոսք, սրանք սոսկ եզրահանգումներ չեն, եւ Վեհափառ Տերը պարբերաբար այս բնույթի հարցադրումները քննարկման եւ գործնական հարթություն տեղափոխելու քայլեր է անում բոլոր հնարավոր ու անհնարին կապերով: Անշուշտ, տեղյակ եք, որ ընդամենը օրեր առաջ նույնաբնույթ քննարկումներ եղան Վատիկանի առաջնորդի հետ, որում կարեւոր ներդրում ունեցավ ՄԻՊ Արման Թաթոյանը: Ի դեպ, այդ այցի արդեն հաջորդ օրը, Վեհափառ Տիրոջ հանձնարարությամբ եւ իր անմիջական ղեկավարությամբ` մենք տքնաջան աշխատել ենք շաբաթ եւ կիրակի օրերին` ամփոփելով առաջիկա այցին վերաբերող ողջ նյութը եւ ուրվագծել հնարավոր զարգացումները: Կարծում եմ, հենց այսպիսին պետք է լինի ազգային երանգ ունեցող ցանկացած հարցի նկատմամբ պատասխանատվության զգացումը:
– Այն, որ շեյխ-ուլ-իսլամ Ալլահշուքյուր Փաշա Զադեն պատրաստակամություն հայտնեց նստելու այս ձեւաչափով բանակցությունների, իրականում խաղաղության ձգտմա՞մբ էր պայմանավորված, թե՞ Կիրիլ Պատրիարքի միջնորդությունը, պարզապես, չէր կարող մերժել:
– Առաջին հերթին, ինչպես նկատեցի, պայմանավորված էր միանգամայն լայն օրակարգով հարցերի քննարկում նախաձեռնելու եւ միջազգային հարթակներում ձեւավորված թյուր պատկերացումները հիմնովին ջախջախելու, ինչպես նաեւ մի շարք առանցքային հարցադրումների շուրջ հստակ պայմանավորվածություններ ձեռք բերելու առաքելությամբ: Իհարկե, Հայ եկեղեցին կողմ է խաղաղությանը, քարոզում է խաղաղություն, բայց եւ միանշանակ վերապահում է առաջադրում, ըստ որի` ներկայիս ռազմատենչ կեցվածքով ձեւավորված հարաբերական խաղաղությունն ընդհանուր ոչինչ չունի իրական խաղաղության հետ, ուժի միջոցով խաղաղություն չեն պարտադրում, դա հանգեցնում է սոսկ խորքային հակասություններով լիցքավորված եւ պայթյունավտանգ իրավիճակների: Միաժամանակ, իհարկե, հանդիպումը կայացավ Կիրիլ Պատրիարքի անմիջական ջանքերի շնորհիվ, ով եւս հնարավոր ամեն ինչ արեց, որպեսզի հանդիպումը ունենա գործնական նշանակություն:
ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ
