Հայրեր են կոչվում Եկեղեցու այն հովիվները, ովքեր դաստիարակում են Եկեղեցու կրոնավորներին, միաբաններին ու ճգնավորներին: Հայրերին կոչում են հողանյութ մարմնով երկրի վրա շրջող հրեշտակներ, բանական ծաղիկ ու հիվանդներին ապաքինող դեղ: Հայրերը հեռանում են մարդաշատ տեղերից դեպի անապատներ և խարազանազգեստ շրջելով՝ գնում նեղ ու անձուկ ճանապարհներով` կրելով իրենց խաչը: Նրանք, չարչարանակից լինելով Քրիստոսին, գառների նման հոժարությամբ մտնում էին գայլերի մեջ և աստվածային հրով փորձվելով՝ ընտիր գտնվում ինչպես ոսկին՝ դրանով արժանանալով առաքյալների աշակերտներ կոչվելուն: Նրանք ուղղափառ դավանությամբ քարոզում են Քրիստոսի Ավետարանը և անպարտելի մնում աշխարհի գայթակղություններից:
Հայրերը կրթված են ուղիղ հավատով, ճշմարիտ դավանությամբ և ունեն սրատես միտք: Նրանք իմաստուն են, առաքինի, Աստծուն հավատարիմ և օրինակ բոլորիս համար: Մարդահաճո չեն, սակայն բոլորին հավասարապես սիրում են ու պատվում: Գնում են հոտի առջևից, հոգում նրանց կարիքները, պետք եղածը տալիս և ավելորդն արգելում: Հոտին առաջնորդում են բոլոր գործերում և հսկում զգաստությամբ ու արթնությամբ, որպեսզի հեռու պահեն հերձվածողներից և տանեն դեպի աստվածպաշտություն: Նրանք խրոխտ են և ահարկու. ծույլերին խրատում են, անհնազանդներին՝ սաստում, անզիղջներին՝ հանդիմանում, անդարձներին՝ պատժում և հոտը միաբանում: Մարդիկ, տեսնելով նրանց բարի վարքն ու գործերը, փառավորում են Աստծուն:
Մասնավոր իմաստով Եկեղեցու «սուրբ հայր» կոչվել են այն վարդապետները, ովքեր շարադրել են ու բացատրել քրիստոնեական հավատի էությունը, որով մինչև օրս առաջնորդվում է Եկեղեցին: Եկեղեցու հայրերից առանձնանում են տիեզերական տասներկու վարդապետները, ովքեր առանձնահատուկ ծառայություն են մատուցել քրիստոնեական դավանանքի ձևակերպման, մեկնաբանման ու պահպանման գործում:
Քանի որ Եկեղեցին միշտ նույնն է և միշտ ունի նույն օրհնաբեր զորությունը, ապա նրանում, բոլոր ժամանակներում, կարող են հայտնվել սուրբ հայրերի շնորհներն ու զորությունները կրող անձիք, և Եկեղեցու կողմից հայր ճանաչվել: Չնայած որ Եկեղեցին չունի ՙհայր՚ կոչումը շնորհելու գրավոր կանոն, սակայն հստակ է, որ Եկեղեցու հայր կոչմանը արժանանալու համար անհրաժեշտ է լինել սուրբ (սրբացված Եկեղեցու կողմից) և գործել համաձայն Եկեղեցու դավանության ու վարդապետության: Նրանք, ովքեր սրբացված չեն, սակայն ունեն երկասիրություններ, կոչվում են եկեղեցական հեղինակներ, ինչպես՝ Կղեմես Ալեքսանդրացին, Որոգինեսը, Տերտուղիանոսը, Իրենեոսը և շատ ուրիշներ:
Հունական (Բյուզանդական) Եկեղեցում հայրերի շրջանը հասել է մինչև Հովհաննես Դամասկացին (754թ.): Արևմտյան եկեղեցիներում մինչև Գրիգոր Մեծը (604թ.): Հռոմեական Եկեղեցում հայրերի շրջանը հասնում է մինչև 13-րդ դար, իսկ ըստ բողոքականների՝ մինչև 6-րդ դար: Ըստ Հայ Եկեղեցու՝ հայրերի շրջանը հասել է մինչև 5-րդ դարի վերջը, իսկ հետագա դարերում հայրեր են կոչվել կաթողիկոսները և այն հովիվները, ովքեր մեծ ավանդ ունեն դավանության պահպանման և Եկեղեցու բարենորոգման գործում: Առաքյալներին ժամանակակից հայրերը կոչվել են առաքելական հայրեր:
Աշխատասիրությամբ՝ Արամ Դիլանյանի
