Բարի և մաքուր սիրտ ունենալ՝ նշանակում է քրիստոնյային վայել կյանք ունենալ:
Այս պատմությունը հայրենի մեծանուն գրող Ավետիք Իսահակյանի զրույցներից մեկն է, որը կարծում եմ ուսանելի է.
Դարեր առաջ փառատենչ ու դրամասեր մի իշխան էր ապրում Արևելքում: Նա կռվազան էր, անգրագետ, դավադիր, ագահ ու անկուշտ և ուզոմ էր աշխարհակալ լինել: Մի անգամ նորից հարևան երկրների դեմ պատերազմի է գնում և հաղթականորեն հասնում ամրակուռ մի քաղաքի պարիսպներին, որը պաշարելով վրաններ է խփում նրա շուրջ-բոլորը:
Մի օր իշխանը զբոսանքի է դուրս գալիս քաղաքի շրջակայքը, երբ վերադառնալիս է լինում իր զինվորական վրանները, անցնում է մի գերեզմանատան միջից և հետաքրքրությունից դրդված սկսում է կարդալ շիրմաքարերի արձանագրությունները. «Անուն, ազգանուն, մեծահարուստ վաճառական, ծնվեց այսինչ թվին, մեռավ այնինչին և չապրեց մի օր»: Ի՞նչ տարօրինակ գրություն, զարմանում է իշխանը: Կարդում է մեկ ուրիշը. «Անուն, ազգանուն, հռչակավոր զորապետ, միշտ հաղթական, ծնվեց-մեռավ, ապրեց միայն մի օր» և ապա` «Անուն, ազգանուն, մեծափարթամ կալվածատեր, հողատեր, ծնվեց, մեռավ, ապրեց յոթ տարի»: Նորից` «Անուն, ազգանուն, ծնվեց-մեռավ, մարդասպան, ապրեց երեք տարի»: Ի վերջո` «Անուն, ազգանուն խորիմաստ հեղինակ, իմաստասեր մարդ, ծնվեց-մեռավ, ապրեց իր կյանքի բոլոր օրերը»:
Իշխանը անկարող լինելով լուծել մահարձանների գրությունները, հրամայում է գտնել-բերել մի տեղացու, որը կարող էր բացատրել այս առեղծվածը: Զինվորները բերում են գերեզմանոցի ծերուկ պահակին և իշխանը հրամայում է մեկնել յուրաքանչյուր գրությունը: Ծերուկը ասում է. «Հնից սրբագործված ավանդություն ու սովորություն է մեր մոտ, երբ մի քաղաքացի մեռնում էր, գյուղի ծերունիները հավաքվում էին քննելու համար նրա արժանի և անարժան գործերը: Քաջություն, խելք, հարստություն անարժեք են, երբ չեն օգտագործված, չեն ծառայեցված ուրիշների համար: Իր անձի համար ապրված օրերը նժարի մեջ թեթև են կշռվում, իսկ բարիք գործած օրերը` ծանր են և այդ օրերը ապրած օրեր են համարվում: Ընկերության ու ազգի համար նվիրվողն է, որ իսկապես ապրում է, որովհետև կյանքի իմաստը ուրիշին բարիք անելու մէջ է: Եվ այսպես կյանքում բարիք և ողորմություն արած օրերն են հաշվում և թիվը գրվում է տապանի վրա: Ահավասիկ այստեղ ննջող իմաստունը հրաժարվեց կյանքի հաճույքներից, խորապես զգաց թշվառի և կեղեքվածի տանջանքները, նա տառապեց քաղցածի և կեղեքվածի հետ, մխիթարեց և օգնեց կարքավորին, իսկ հարստահարողին` սաստեց: Նրա կյանքի և ո’չ մեկ օրը իզուր չանցավ: Այս մարդասպան ավազակը կյանքի վերջին երեք տարիներին զղջաց և դրանք անցկացրեց ճամբորդներին անվճար սառը ջուր հրամցնելով, ուստի ապրեց երեք տարի: Իսկ այստեղ պառկած զորապետը մի պատերազմում թշնամու մի զինվորի խնամեց ընդամենը մեկ օր: Մի քիչ այն կողմում ննջող մեծահարուստը միայն մի բան արեց. գանձեր դիզեց և հարստություն, կյանքում ոչ մեկին բարություն չարեց և միայն իր մարմնի մասին մտածեց: Եվ իմաստունները գրեցին … «չապրեց և ոչ մի օր»:
Իշխանը ուշադիր լսում է ծերունու մեկնաբանությունները, առանձնանում, մտածում և ապա նահանջի հրաման արձակելով թողնում հեռանում է իր երկիրը: Այնտեղ նա սկսեց բարի ու արդար գործեր կատարել, ուրիշների բարութեան համար ապրել և ամեն իրիկուն քնելուց առաջ մտածում է. «Ես բախտավոր եմ ու երջանիկ: Հիմա’ է, որ ես ապրում եմ»:
«Արժի, որ մենք էլ ամեն իրիկուն քնելուց առաջ մտածենք ու մենք մեզ հաշիվ տանք, ապրո՞ւմ ենք իրապես, թե մեռած ենք արդեն»:
«ԵՐԱՆԻ ՆՐԱՆՑ, ՈՐ ՍՐՏՈՎ ՄԱՔՈՒՐ ԵՆ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՎ ՆՐԱՆՔ ԱՍՏԾՈՒՆ ՊԻՏԻ ՏԵՍՆԵՆ» (ՄԱՏԹ. 5:8)
ՈՒՐԵՄՆ ՄՏԱԾԵՔ ԱՅՍ ՄԱՍԻՆ, ՔԱՆԻ ԴԵՌ ՈՒՇ ՉԻ:
