Դրանք շատ-շատ են։ Բերենք մի քանի օրինակ միայն։ Յիսուսի ժամանակներում ապրել եւ գործել են հեղինակաւոր պատմիչներ, որոնց նպատակն էր միայն ճշմարտութիւնը գրել եւ ոչ թէ առասպելներ յօրինել։ Քրիստոսի մասին շատերն են գրել իրենց երկերում՝ թէ՛ հրեայ, թէ՛ հեթանոս եւ թէ՛ քրիստոնեայ հեղինակներ։ Վերջիններից կարիք չկայ օրինակներ բերել, որովհետեւ ամբողջ Մատենագրութիւնը Յիսուսի մասին է (յատկապէս Հայ պատմագրութիւնը)։ Աւելի կարեւոր են քրիստոնէութեան հակառակ եղողների վկայութիւնները, մասնաւորապէս հռոմէացի, յոյն եւ հրեայ պատմիչների։ Ամենից յայտնիներն են.
1. Տակիտոսի վկայութիւնը (մօտ. 116 թ.). «Ներոն կայսրը Հռոմի մէջ հրահանգել էր հրդեհի պատճառը քրիստոնեաների վրայ գցել… չարաչար պատժում էր իրենց համար ատելի այդ մարդկանց, որոնց ժողովուրդը քրիստոնեայ էր անուանում։ Այս անուանումը նրանք վերցրել էին Քրիստոս անունով մէկից, որին Տիբերիոսի ինքնակալութեան օրօք Պոնտացի Պիղատոսը մահուան դատապարտեց» (Տակիտոս, Տարեգիրք, ԺԵ, գլ. ԽԴ)։ Այստեղ ակնարկուած է Հռոմի 64 թ. հրդեհը, երբ նահատակուեցին Պողոս եւ Պետրոս առաքեալները։
2. Սուետոնիուսի վկայութիւնը (մօտ 120 թ., «Տասներկու կեսարների կեանքը» գրքից). «Կղօդիոս /Կլաւդիոս/ կայսրը Հռոմից վտարեց այն հրեաներին, որոնք Քրիստոսի ազդեցութեան տակ անկարգութիւնների պատճառ էին հանդիսանում»։ Հռոմեացիներից յայտնի է նաեւ Պլինիոսի վկայութիւնը (112 թ.), Ադրիանոս կայսեր հրովարտակը, Ղուկիանոս Սամոսացու (Բ դ) վկայութիւնը եւ այլն։ Հրեաներից յիշենք Յովսէփոսին (ծնուել է Յ. Տ. 37 թ.), որի երկերը լեցուն են Յիսուսի մասին տեղեկութիւններով (թէ՛ «Հռոմէական պատերազմում» եւ թէ՛ «Հրէական հնախօսութիւններում»¤ եւ Թալմուդը (հրէական աւանդութիւնները պարունակող գիրքը)։ Այստեղ յիշատակուած են Յիսուսի կուսական ծնունդը, հրաշքները, մահը, գերեզմանի դատակ լինելը եւ այլն։
Հեթանոս եւ հրեայ պատմիչների գրածները ցոյց են տալիս նաեւ, որ Քրիստոսի առաջին հակառակորդները, չհաւատալով Նրա աստուածութեանը եւ հրաշքներին, այնուամենայնիւ Նրա պատմական անձ լինելը չէին ուրանում։
Աղբյուր՝ ՈՍԿԵՓՈՐԻԿ կամ ԿՐՕՆԱԿԱՆ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱՐԱՆ (ՄԱՍՆ Ա)
Հեղինակ՝ Սերժ Մայիլյան։
