Բողոքականության խոշոր տարատեսակ է, որը ծագել է XVIIդ. սկզբին և մեծապես զարգացում ապրել՝ XIX-XXդդ.: Այս ուղղության անվանումը (ամբողջական բապտիստական հարանվանություն, ըստ էության, գոյություն չունի) ծագում է հունարեն «baptizo» բառից, որ նշանակում է ընկղմել ջրի մեջ, մկրտել ջրով: Նրանք համարելով, որ կաթոլիկական մկրտությունը սխալ է, կրկին անգամ են մկրտում՝ ընկղմելով մկրտյալին ջրի մեջ: Մկրտում են միայն չափահաս մարդկանց:
Միմյանցից անկախ, բայց միաժամանակ ի հայտ են գալիս նապտիզմի երկու ուղղություններ.
1. ընդհանուր («ջեներալ», «հիմնական») բապտիստներ (հոլանդական քահանա Հակոբ Արմինիայի/1560-1606/ հետևորդներ),
2. մասնավոր բապտիստներ (բապտիտների մեջ մեծամասնություն կազմող թևն է):
«Ընդհանուր» բապտիստների գաղափարների ժառանգորդներ են ավետարանի քրիստոնյաները (ՀՀ-ում այս ուղղությունն է գործում): Նրանք համարում են, որ բոլոր մարդիկ փրկված են Քրիստոսի տանջանքների միջոցով (յուրաքանչյուրը կարող է դրախտ ընկնել՝ կախված այն բանից, բարի, թե չար գործ է արել), իսկ երկրորդները հետևում են Կալվինի ուսմունքին, համաձայն որի յուրաքանչյուրի համար ամեն բան արդեն կանխորոշված է և փրկվել կարող են միայն Աստծո ընտրյալները:
Միսիոներությունը յուրաքանչյուր բապտիստի պարտքն է:
Ինչպես և բողոքականության մյուս ուղղությունները, բապտիստները ևս մերժում են խաչի և սրբապատկերների պաշտամունքը, սրբերին, վանականությունը, մանկամկրտությունը: Բապտիստների գլխավոր արարողությունը գիտակից կերպով և հանրորեն ջրով մկրտություն ընդունելն է: Սրանք պարզեցրին պաշտամունքային եկեղեցական կազմակերպումը: Չընդունելով Եկեղեցու խորհուրդները, մկրտությունն ու հաղորդությունն ընդունում են իմաստից զուրկ ծեսեր: Նրանք նշում են մեծ համաքրիստոնեական տոները, ինչպես նաև իրենց հանդիսավոր ու հիշարժան օրերը: Ուսմունքի և քարոզության մեջ նրանք առաջնայնություն են տալիս բարոյականության խնդրին, հակադրելով բապտիստների ընտյալությունն ու բարոյական մաքրությունը շրջապատող մեղսավոր աշխարհին: Այս համոզմունքը հիմք է հանդիսանում միսիոներական ակտիվության համար, որն ուղղված է երկրի բնակչության ավետարանականացմանը: Պաշտամունքային ծառայությունն անվանում են աղոթաժողովներ, որոնք անց են կացնում շաբաթական 2-3 անգամ: Քարոզներ կարդում են ոչ միայն երեցները, հովիվներն ու քարոզիչները, այլև շարքային հավատացյալները, ինչպես նաև այլ համայնքներից եկած հյուրերը:
Ծառայության մեջ մեծ տեղ է տրվում թե՜ խորային և թե՜ ընդհանուր երգեցողությանը: Ընդունված է ձեռնադրությունը, որն օգտագործում են երեցների ու սարկավագների նվիրաբերման: Բապտիստները Կովկասում հայտնվել են 1860-ականներին: 1944թ. բապտիստների և ավետարանական քրիստոնյաների միավորման հետևանքով ԽՍՀՄ-ում ձևավորվեց Ավետարանի քրիստոնյա-բապտիստների Միությունը, որին 1945-1947թթ. միացան հիսնականների որոշ ուղղություններ, իսկ 1963թ.՝ եղբայրական մենոնականները:
Ամերիկյան նախագահներից շատերը եղել են բապտիստներ: 1910-175թթ. ընթացքում նրանց թիվն ԱՄՆ-ում 400 000-ից անկում է ապրել10 մինչև 190 000:
Աշխարհում կան ավելի քան 75 միլիոն բապտիստներ:
Հայաստանում պետական գրանցում են ստացել մկրտական թվով 9 տարբեր կրոնական կազմակերպություններ «ավետարանական մկրտական քրիստոնյաներ» անունով:
www.zvartnotz.am
