«Գրադարանից վերցրեցի հայ մանկավարժների գործերը և սկսեցի կարդալ» Տեր Փառեն քահանա

 Տարիներ առաջ մասնակցում էի ուսուցիչների համար նախատեսված մի վերապատրաստման, ուր հարգարժան դասախոսը, խոսելով երեխայի դաստիարակության մասին, իր ասածները հիմնում էր օտարազգի հոգեբանների, հոգեբույժների, մանկավարժների կարծիքների վրա: Իհարկե, հետաքրքիր էր, սակայն այդ պահից իմ մեջ նեղվեց Հայը և որոշեցի կատարել մի փոքրիկ ուսումնասիրություն:

 Գրադարանից վերցրեցի հայ մանկավարժների գործերը և սկսեցի կարդալ: Եվ ուսումնասիրում էի միայն աշխարհիկ մանկավարժներին՝ բաց թողնելով պատվարժան հոգևորականների գործերը՝ խնդրի մասին համակողմանի հիմնավորումներ ունենալու համար:

 Խաչատուր Աբովյան, Մեսրոպ Թաղիադյան, Նիկողայոս Զորոյան, Սեդրակ Մանդինյան, Ստեփանոս Նազարյան, Ղազարոս Աղայան: Անուններ, որ հայ մարդուն, ասելիք ունեն միշտ:

 Ուրախալի էր, որ թվարկածս վաստակավոր մանկավարժների մոտ կարմիր թելի պես ձգվում է մի գաղափար՝ երեխայի, պատանու, երիտասարդի մեջ պետք է սեր սերմանել Արարչի նկատմամբ:

 Խաչատուր Աբովյանը կարծում է, որ երեխան պետք է իմանա, որ ամեն բան Աստված է ստեղծել, երեխան պետք է երկյուղ ունենա Աստծուց, ամեն առավոտ արթանալուց հետո պետք է աղոթք անի՝ շնորհակալություն հայտնի Նրան և համբուրի ծնողների ձեռքերը, եկեղեցի հաճախի և մասնակցի հոգևոր արարողություններին: Աբովյանը գրում է. «Միտքդ բեր միշտ, սիրելի երեխա, որ Աստված քո գործը միշտ տեսնում ա և գիտե: Կուզե՞ս որ նրա քաղցր աչքիցն ընկնիս»:

 Աստծու հանդեպ երկյուղը կարևորում է Մեսրոպ Թաղիադյանը: Նա գրում է. «զո՞ր երջանկութիւն կարիցեն տալ մահացուք, եթէ անհրահանգ պահելով զզաւակունս իւրեանց ի գիտութենէ Սուրբ Գրոց` զրկիցեն զնոսա ի փառաւոր աստուածախօսութեանց յաստի կեանս, և յԱստուծոյ միանգամայն ի հանդերձեալսն»:

 Ըստ Նիկողայոս Զորոյանի երեխայի նախնական կրթության մեջ մտնում են. «կարդալ, գրել, թվել, կրոնք, բարոյական, ազգային պատմություն…»:

 Ստեփանոս Նազարյանը վստահ է, որ պետք է երեխայի մեջ սերմանել «կրոնապաշտությունը»` առավոտյան և երեկոյան եկեղեցու ժամերգությանը մասնակցելով, հացից առաջ և հետո աղոթելով, որպեսզի երեխան տեսնի, որ ծնողները կատակ չեն անում, այլ լուրջ են: Երեխան պետք է իմանա, որ գոյություն ունի գերագույն Հայր, որ սիրում է մարդուն, և որ իր ծնողներն էլ Նրա օրինակին են հետևում:

 Վերջապես յուրաքանչյուր հայի կողմից շատ սիրված և ընթերցված մանկավարժ, հեքիաթագիր Ղազարոս Աղայանը գրում է, որ քանի որ մարդը յուրօրինակ եռամիասնություն է՝ կազմված մարմնից, մտքից և հոգուց, ուստի պետք է կրթել այդ երեքը հավասարապես, « որպեսզի նա լինի ուժեղ, խելոք և առաքինի»:

 Այս փոքրիկ անդրադարձն ունեցա, քանի որ այսօր, ցավոք սրտի, քննարկման սեղանին է դրված դպրոցներից «Հայ Եկեղեցու պատմություն» առարկան հանել-չհանելու հարցը: Եվ կարծում եմ՝ որոշում կայացնելուց առաջ հարկ է հարցնել Խաչատուր Աբովյանի, Մեսրոպ Թաղիադյանի, Նիկողայոս Զորոյանի, Սեդրակ Մանդինյանի, Ստեփանոս Նազարյանի, Ղազարոս Աղայանի տեսակետերն ու կարծիքները:
Աստված օրհնի ամենքիդ, առողջ եղեք: