Պահք, խոստովանություն և ողորմություն

Եկեղեցական հեղինակները պահքի մասին արտահայտվում են տարբեր տեսանկյուններից: Ստեփանոս Սյունեցին նշում է, որ աղոթքն ավելին է, քան պահքը և ողորմությունն ավելին, քան աղոթքը, որովհետև Աստված ասում է` ողորմություն եմ կամենում և ոչ` զոհ (Օսեե 6.6, Մատթ. 12.7), նաև` «ողորմածությունը բարձրագլուխ պարծենում է դատաստանի դիմաց» (Հակ. 2.13): Տաթևացին պահքն անբաժան է համարում խոստովանությունից և ասում, որ անմիտ են նրանք, ովքեր առանց խոստովանության պահք են պահում, քանզի մի օրվա խոստովանությամբ պահքն ավելին է, քան քառասուն օրերինն առանց խոստովանության: Պահքը և աղոթքը հոգևոր կերակուրներ են, իսկ կերակուրները պատրաստելուց և օգտագործելուց առաջ պետք է միշտ լվանալ: Եվ հոգևոր իմաստով խոստովանությունը հանդիսանում է այդ խորհրդանշական լվացումը: Գրիգոր Տաթևացին աղոթքն ավելի բարձր է դասում պահքից և բարեգործությունից, որովհետև պահքն ու ողորմությունը ժամանակ առ ժամանակ են լինում, իսկ աղոթքը` ամեն ժամ, ինչպես ասում է Քրիստոս. «Ամեն ժամ աղոթք արեք» (Ղուկ. 21.36), կամ առաքյալը, թե` անդադար աղոթեցեք (Ա. Թեսաղ. 5.17): Նաև մարգարեն է ասում. «Ամեն ժամ Տիրոջը կօրհներգեմ» (Սաղմ. 33.2): Բացի դրանից աղոթքն ավելի հեշտությամբ է կատարվում, քան պահքը, որովհետև եթե մարդը տկար է կամ ծեր պահք չի պահում: Նաև աղոթքն ավելի հեշտ է կատարվում, քան ողորմությունը, որովհետև աղքատը ողորմության գործեր չունի: Իսկ աղոթքի պարագային բոլորը` ծեր թե մանուկ, առողջ թե հիվանդ, հարուստ թե աղքատ, միշտ կարող են այն կատարելու պատրաստ լինել: Նաև` պահքը և ողորմությունը առաջին հերթին արտաքին իրողություններ են, մինչդեռ աղոթքը ներսում սուրբ սրտից և անձից է որպես պատարագ ընծայվում Աստծուն, իսկ մաքուր սիրտն ու խոնարհ հոգին Աստված չի արհամարհում (Սաղմ. 50.19):

Ադամ քահանա Մակարյան. Քրիստոնեության իսկությունը (գիտելիքներ հավատացյալներին)