Նախատոնակի մասին

Տերունական տոներին նախորդող երեկոյին նախատոնակ (հանդես՝ տոնի առաջընթաց երեկոյին): ենք կատարում, որը տոնի նախապատրաստությունն է: Նախ պետք է իմանալ, թե որն է օրվա սկիզբը, քանի որ ոմանք կեսօրն են համարում, ոմանք՝ երեկոն, ոմանք՝ կեսգիշերը, իսկ ոմանք էլ՝ լուսաբացը:
Իմաստասերներն օրվա սկիզբը կեսօրն են համարում, երբ արեգակը ելնում է երկնքի կորնթարդը [zenit]` երկնակամարի գմբեթը, և թագավորում, իսկ եբրայեցիները երեկոն՝ ըստ Մովսեսի. «Եվ եղավ երեկո, և եղավ առավոտ՝ օր առաջին» (Ծննդ. Ա 4): Սուրբ Եկեղեցին ունի օրվա երկու սկիզբ՝ գիշերամեջը և առավոտը: Նախ՝ գիշերամեջը, որովհետև Քրիստոս գիշերամիջին հարություն առավ գերեզմանից, ապա նաև՝ առավոտը, որովհետև լույսն առավոտյան է ծագում, որով պահքը բաժանվում է ուտիքից, ինչպես լույսը գիշերից: Հետևաբար՝ տոների սկիզբը գիշերամիջին է, իսկ պահքի սկիզբը՝ առավոտյան: Սրանցից մեկը հոգևոր է, մյուսը՝ մարմնավոր: Հոգևորը վեց ժամ առաջ է մարմնավորից:
Սրբերի տոները գիշերամիջին ենք սկսում տոնել, որովհետև նրանք խիստ կռապաշտության և անգիտության խավարում նահատակվեցին: Այդ պատճառով, ի պատիվ նրանց, խոր խավարում ենք սկսում տոնել՝ նրանց գովաբանելով, որ թեպետև մեռան, սակայն լի են անմահության հույսով: Սա նաև այն խորհուրդն ունի, որ մենք մինչև մեր մահվան երեկոն դեռևս գտնվում ենք մեղքերի մեջ:
Իսկ տերունական տոները նախորդ օրվա իններորդ ժամին ենք սկսում, որն ինը ժամ առաջ է, քան հասարակաց տոների սկիզբը, և տասնհինգ ժամ առաջ, քան առաջիկա օրը: Նախ՝ որ զանազանվի սրբոց տոներից, և երկրորդ՝ ի հիշատակ շաբաթ երեկոյի, երբ եղավ հարությունը՝ ըստ այս խոսքի. «Շաբաթ օրվա երեկոյան, երբ կիրակին լուսանում էր» (Մատթ. ԻԸ 1): Այդ ժամին քահանաները մտնում են եկեղեցի, այնտեղ պայծառ հանդերձներով զգեստավորվում և վերցնելով սուրբ նշանները՝ Փառքի Տիրոջը մեզ օգնության կանչում: Այստեղ քահանան Տիրոջ օրինակով է պայծառանում հանդերձներով, որով կցորդ ենք լինում Նրա փառքին: Որովհետև այժմ հայելու օրինակով ենք տեսնում Աստվածության էությունը, իսկ երբ Տերը գա, դեմհանդիման պիտի տեսնենք՝ ըստ առաքյալի խոսքի. «Այժմ տեսնում ենք աղոտ, ինչպես պատկերը հայելու մեջ. իսկ այն ժամանակ պիտի լինի դեմառդեմ» (Ա Կորնթ. ԺԳ 12): Եվ մինչև Հարության առավոտն աննինջ աչքով, ոչինչ չճաշակելով, սպասում ենք Տիրոջ Գալստյանը, ինչպես իմաստուն կույսերը, ապա Պատարագի խորհրդով, Քրիստոսի հետ միասին, Հոր կազմած սեղանի շուրջ բազմում և այնտեղ ճաշակում: Դրա համար էլ Տերն ասում է. «Ես խոստանում եմ ձեզ… որ ուտեք և խմեք Իմ սեղանից Իմ արքայության մեջ» (Ղուկ. ԻԲ 29-30): Այստեղ վառվող մոմերը ցույց են տալիս մեր հավատը, իսկ խունկը՝ բարի վարքը, որը ծխեցնում ենք բոլոր սրբերի առջև:

Աշխատասիրությամբ՝ Արամ Դիլանյանի